یکى از درمانهاى پیشرفته امروزى بشمار مى رود که مى تواند بطور وسیعى تحت عنوان “طب فکرى بدنی” طبقه بندى گردد

بسیارى از پزشکان مدیتیشن را به عنوان یک روش درمانى جهت پایین آورندن فشار خون و تنفس بهتر مبتلایان به آسم و آرامش بیشتر در اضطراب هاى روزانه توصیه مى کنند . در بعضى موارد مدیتیشن به منظور یک روش درمانى مکمل در کنار سایر درمانها به بیمار توصیه مى شود

استفاده از مدیتیشن براى درمان چیز جدیدى نیست. بهبودى بوسیله این روش از دیر باز در فرهنگهاى قدیم و در سراسر جهان وجود داشته و در ادیان مختلف به آن اشاره شده است. در حقیقت بطور عملى بسیارى از گروههاى مذهبى مدیتیشن را در صورتهاى مختلفى به اجرا در مى آورند و ارزش آن در کاهش درد و افزایش بهبودى سلامت انسان از سالیان گذشته امرى کاملاً اثبات شده مى باشد

امروزه از اضطراب بعنوان شایعترین اختلال روانپزشکى نام برده مى شود و براى بر طرف کردن آن و استرس هایش ، از تکنیکها و روشهاى مختلف داروئى و غیر داروئى استفاده مى نمایند

یکى از این روشهاى درمانى مفید و رایج براى مشکل اضطراب ، مدیتیشن است . بطور کلى مراقبه منظم و مداوم حتى اگر تنها چند دقیقه در هر روز انجام شود ، از نظر کاهش تنش ، چهار نتیجه اساسى و حیاتى در پى دارد

فرایند توجه کردن را بهبودى مى بخشد .
مهار انسان را در پردازش افکار خود افزایش مى دهد .
توانایى کنترل هیجانات افزایش مى یابد .
به تنش زدایى بدن کمک مى کند .

مدیتیشن تنها آنچه که یوگاکارها با نشستن در “دامنه کوههاى هیمالیا” انجام مى دهند، نیست. بلکه یک روش انعطاف پذیر مقابله با استرس ، اضطراب و بسیارى از وضعیت هاى خاص پزشکى است که هر روزه بطور روز افزون ” صلح و آرامش داخلی” مارا به هم مى زنند

امروزه به طور نمونه “شرکت هواپیمایى بین المللى پیتزبورگ  یک اتاق بزرگ مدیتیشن با محیطى کاملاً آرام، مبلمان راحت و تزئین شده با نقاشیهاى ابر و طبیعت ، فراهم کرده است تا اشخاص و مسافران بتوانند به نحو احسن از این فرودگاه شلوغ به جایى کاملاً امن و بدور از ازدحام و شلوغى و هیاهو پناه ببرند

یک فیلسوف چینى به نام  مبدع روشى از مدیتیشن است که در آن چینى ها کاملاً آرام مى نشینند و هیچ حرکتى انجام نمى دهند و در واقع، از طریق فکر نکردن به افکار ناراحت کننده و آزار آور، براى خود یک ” ناشتایى فکری” ایجاد مى کنند . این “ناشتایى فکری” که در مدیتیشن رخ مى دهد مغز و روح را کاملاً تصفیه کرده و همانند ناشتایى بدنى “گرسنگی” عمل مى کند. ناشتایى بدنى و ناشتایى فکرى هر دو کاملاً طبیعى بوده و در واقع یک روش جوان سازى بافت هاى بدن مى باشند که بوسیله خالى کردن بدن و روح از تمام سیگنالهاى ورودى عذاب آور براى مدت چند دقیقه یا چند روز اتفاق مى افتد

“تائویست ها  عقیده دارند که بوسیله همین ناشتایى فکرى و بدنى مى توانیم به آرامش کامل برسیم

یکى از مذاهب دیگر که در این روشها تاکید دارد “بودیسم” است که در مناطق وسیعى از آسیاى مرکزى و شرقى پیروان بسیارى دارد

در بودیسم تمرین مدیتیشن اساساً امرى واجب در بوجود آوردن تعقل و مهربانى و شفقت در شخص بوده و براى فهمیدن و درک حقیقت ضرورى است

با وجود تأثیرات عمیق مدیتیشن و تاریخچه استفاده از این روش درمانى ، فقط در سى سال گذشته است که مطالعات علمى در زمینه اثرات کلینیکى مدیتیشن در زندگى انسان امروزى انجام شده است

در سال ١٩۶٠ و دهه بعد از آن گزارشات زیادى مى رسید که حاکى از اثرات یوگا و مدیتیشن در هندیهایى بود که مى توانستند بطور خارق العاده اى سطوح هوشیارى و کنترل سیستمهاى غیر ارادى بدن خود را تحت کنترل در آورند

این گزارشات که صحت آنها مورد تایید دانشمندان بود ، دانشمندان علوم بهداشتى را که در آنزمان از عوارض دارویى بسیارى از داروها ناامید شده بودند، امیدوار ساخت که مدیتیشن یک راه حل با ارزش و ایمن براى کاهش استرس بوده و استفاده از آن بسیار لذت بخش است

دکتر پاتریشیا نوریس از کلینیک  در آمریکا در گزارشى عنوان کرد که افراد تحت مطالعه وى که مدیتیشن را اجرا مى کردند ، ایمنى بدنشان در مقابل ایدز و سرطان افزایش پیدا کرده است

همچنین وى این روشها را براى افراد معتاد به مواد مخدر و الکل آزمود و دریافت کرد که مدیتیشن یکى از بهترین روشهایى است که اعتماد به نفس این افراد را در مقابل ترک مواد مخدر و الکل یارى مى کند

در تحقیق دیگرى در ١٩٩٠ پزشکان و فیزیولوژیست هاى دانشگاه استانفورد این روشها را روى شش هزار داوطلب اجرا کردند و تقریباً نزدیک به همه آنان اذعان داشتند که روشهاى مدیتیشن بسیار سودمند مى باشند

دکتر هربرت بنسن متخصص قلب در دانشکده پزشکى هاروارد از مدیتیشن به عنوان یک پاسخ آرامش دهنده نام مى برد. او کشف کرده است که مراحل مدیتیشن با تاثیرات سیستم عصب سمپاتیک (همان سیستمى که شخص را وادار به فرار یا جنگ و گریز مى کند ) مستقیماً در تضاد و تاثیرات متقابل مى باشد

در حالیکه سیستم عصب سمپاتیک مردمک را گشاد مى کند و باعث بالا رفتن فشار خون و تعداد تنفس مى شود، مدیتیشن معکوس عمل کرده و باعث پایین آوردن فشار خون و تنش عضلانى مى شود

در عصر ما ، نیاز به مدیتیشن بیشتر از هر زمانى احساس مى شود . براى کسانیکه مایلند در معنویت و مسائل روحى پیشرفت نمایند ، آموزش مدیتیشن مفید است

زیر مدیتیشن سبب مى شود ذهن فرد بهتر و عمیقتر به حقیقت یابى بپردازد ، بیشتر و کاملتر معارف لازم را جمع آورى کند ، و به زندگى آزادتر و پربارترى برسد . مدیتیشن فرد را قادر مى کند که بر حواس خود غلبه نماید و از بند زمان آزاد شود.

انواع متداول مدیتیشن چیست ؟

چهار نوع مختلف از مدیتیشن وجود دارد

١- مدیتیشن

٢- مدیتیشن

٣- مدیتیشن بودیست

۴- مدیتیشن تائویست

تمام این روشها در یک چیز مشترک هستند . آنها همه در جهت تمرکز روى فکر و آرامش ذهن شلوغ ، اتفاق نظر دارند

این روشها تحریک را قطع نمى کنند، بلکه بیشتر ذهن شما به یک عنصر شفاف در مغز که مى تواند یک صدا یا یک کلمه و یا یک تصویر و یا یک شخص مشخص باشد ،معطوف مى کند

هنگامى که مغز در نتیجه تمرکز روى این عنصر شفاف ، به احساس آرامش و صلح به حد اشباع رسید، دیگر جایى براى نگرانى و استرس وجود نخواهد داشت

بر طبق نظریات “خوان بوریسنکو” که یکى از پیشگامان طب فکرى بدنى در مدیتیشن است، مدیتیشن مى تواند بطور وسیعى مغز را راهنمایى نماید و این راهنمایى در تضاد متقابل با خاطراتى است که در گذشته مغز را بطور کامل اشباع کرده و عامل بروز استرس مى باشند . از نظر خوان بوریسنکو مدیتیشن بطور کلى باعث حرکت و پرواز فکر مى شود.

تأثیرات روحى

بهبود روحیات و اخلاق ورفتار شخص : در نتیجه مدیتیشن ، ارتباطات صحیح مغزى افزایش پیدا مى کند. این کار منجر به درک صحیح شخص در زندگى و بهبود اخلاق و رفتار مى شود
کاهش اضطراب و افسردگى
کاهش تحریک پذیرى
افزایش قدرت یادگیرى و حافظه
افزایش قدرت اعتماد به نفس
افزایش احساس جوانى و حیات
افزایش شور و شادمانى در شخص
افزایش توقع و انتظار در زندگى .(این شاخص مهمى از بهداشت روانى در یک جامعه بحساب میآید

در صورتى که هر یک از شرایط یا ناراحتى هاى زیر را دارید ، مدیتیشن میتواند تا حد زیادى در درمان سودمند واقع شود

اعتیاد به مواد مخدر و دارو

استرس هاى شدید و مدام

دردهاى مزمن

در یک تحقیق که توسط دکتر کابات زین انجام شده است، ٧٢% از بیماران مبتلا به دردهاى مزمن، حداقل به

مقدار ٣٣ % پس از یک دوره ٨ هفته اى از مدیتیشن تفکرى با کاهش درد مواجه شده اند

حاملگى

کلاسهاى آمادگى براى زایمان بطور معمول همان روشهاى مدیتیشن را به زنان حامله آموزش مى دهند . این روشها به بانوان حامله تمرینهاى تنفس عمیق به منظور کاهش درد و استرس هنگام زایمان را یاد مى دهند

دردهاى روماتیسمى

تکنیکهاى مدیتیشن همچنین یک عنصر کلیدى در کنترل درد بیماریهاى روماتیسمى در دانشگاه استانفورد مى باشد

در این دانشگاه بیشتر از ١٠٠٠٠٠ نفر که از بیماریهاى روماتیسمى رنج مى برند، در یک کلاس آموزش ١٢ ساعته از تمرینهاى شبیه به مدیتیشن به عنوان بخشى از یک برنامه کنترل روماتیسم سود برده اند . افرادى که آموزش دیده اند پس از آموزش ذکر کرده اند که ٢٠-١۵ درصد در کنترل درد موفقیت داشته اند

سرطان و بقیه بیماریهاى مزمن

دکتر Ainsline Mears از استرالیا که یک روانپزشک مى باشد در تحقیق جامعى از بیماران سرطانى نشان داد که درد ٧٣% از کل بیماران مورد مطالعه وى در یک دوره ١٠ ساله کاهش یافته است . او همچنین از لحاظ علمى ثابت کرد که بطور کلى ١٠% از اندازه تومور در آنان کاهش مى یابد و ۵٠% در کیفیت زندگى آنان موثر مى باشد

بیماریهاى قلبى

فشارخون بالا

نازایى

افرادى که از نازایى رنج میبرند ، افرادى هستند که به شدت از افسردگى و اضطراب شکایت دارند . در تحقیقات مختلفى که در این زمینه انجام شده است ، یک عده از این افراد تحت تمرینهاى قرار گرفتند

مقایسه این افراد با افرادى که تمرین نکرده بودند نشان داد که اجرا کنندگان مدیتیشن شانس بیشترى براى باردار شدن خواهند داشت

دردهاى قبل از قاعدگى

سردردهاى ناشى از استرس

فیبرومیالژیا

بحرانهاى تنفسى مثل آسم

پایه و اساس تمام بیماریهاى بالا را اضطراب و استرس و افسردگى ، تشکیل مى دهند . تکنیکهاى مدیتیشن بطور کلى با کم کردن اضطراب و استرس بیماران نقش قابل توجهى در بهبودى آنان ایفا مى کنند ، به شرطیکه این تکنیکها مداوم و با اصول به اجرا در آیند

مدیتیشن و رهایی از استرس

ا‌سترس‌های زیاد ناشی از زندگی ماشینی امروزه باعث بروز بسیاری از بیماری‌ها و مشکلات روانی شده است. این موضوع باعث شده تکنیک‌های مختلف آرام بخشی طرفدار زیادی پیدا کند. یکی از این تکنیک‌ها مدیتیشن است.

استفاده از مدیتیشن برای درمان چیز جدیدی نیست .علم و هنر مدیتیشن از هزاران سال پیش به‌این طرف توسط عرفا تمرین شده است. امروزه نیز مدیتیشن یکی از درمان‌های پیشرفته بشمار می‌رود که می‌تواند بطور وسیعی تحت عنوان «طب فکری بدنی» طبقه بندی شود.

مدیتیشن یا مراقبه، موثرترین تکنیک جهت دستیابی به آرامش عمیق، رهایی از استرس، ایجاد سلامت، افزایش خلاقیت و ذکاوت و دستیابی به شادابی و رضایت درونی است. این تکنیک، روشی ساده، طبیعی و بدون نیاز به تلاش زیاد است که ۵ میلیون نفر از مردم جهان از آن استفاده می‌کنند.

ذهن همواره پر است از هیاهوی افکار در حال گذر، آرزوها، خاطره‌ها، هیجان‌ها و همگی در حال عبور هستند، به عبارت دیگر در حالت عادی آگاهی ذهن مملو از افکار مختلف است، درست مانند آینه‌ای که با غبار پوشیده شده باشد.

مدیتیشن از بی ذهنی است

مدیتیشن باعث می‌شود که ذهن بتدریج، سطوح لطیف‌تری از تفکر را تجربه کند تا این که به سطح ماورایی رسیده و در تماس مستقیم با سرچشمه تفکر قرار گیرد. در حین انجام این تکنیک الگوی امواج مغزی در حالت آلفا قرار می‌‌گیرد که در آن سطح نیروهای شفابخش فعال می‌شود.

بسیاری از پزشکان، مدیتیشن را به عنوان یک روش درمانی جهت پایین آوردن فشار خون و تنفس بهتر مبتلایان به آسم و آرامش بیشتر در اضطراب‌های روزانه توصیه می‌کنند. در بعضی موارد مدیتیشن به منظور یک روش درمانی مکمل در کنار سایر درمان‌ها به بیمار توصیه می‌شود.

مدیتیشن و ترک اعتیاد

مدیتیشن به طور خود‌به‌خود باعث می‌شود که افراد از کافئین، توتون، تنباکو، الکل و داروهای تجویزی و غیرتجویزی کمتری استفاده کنند. در مجموع پزشکان، موفقیت اندکی در برنامه‌های ترک اعتیاد به دخانیات به دست می‌آورند که بالاترین میزان آن در دراز مدت حدود ۲۰ درصد بوده است، در حالی که ثابت شده که تاثیر مدیتیشن برای ترک اعتیاد تقریبا دو برابر میزان یاد شده است.

مدیتیشن و بیماری‌های قلبی

اثر مدیتیشن بر استرس و تبعات آن بویژه بیماری‌های قلب و عروق و فشار خون بالا طی تحقیقات گسترده‌ای، مورد بررسی قرار گرفته است. هنگامی‌که تحت استرس هستید، فشار خون شما افزایش یافته و احساس گرما می‌کنید، همچنین وجود استرس ممکن است باعث شود که کمتر ورزش کرده و بیشتر سیگار بکشید.

استرس‌های پیاپی، بدن را به طور مداوم در معرض سطوح بالای هورمون‌هایی قرار می‌دهند که با افزایش احتمال لخته شدن خون، می‌تواند باعث افزایش خطر بروز حمله قلبی شود. ثابت شده است انجام تمرین منظم مدیتیشن، بهترین روش کاهش استرس بوده و باعث بهبود سلامت عمومی‌ و بیماری‌های قلبی می‌شود.

مدیتیشن و اعتماد به نفس

طبق یک مطالعه، افرادی که به تمرین مدیتیشن می‌پرداختند، یک ماه پس از شروع تمرین تصور بهتری از خود را نسبت به پیش از انجام آن تجربه می‌‌کردند. این نتایج موید این فرضیه‌اند که تمرین منظم مدیتیشن، عدم تعادل در عملکرد فیزیولوژیکی و روانی را از بین برده و فرد را قادر می‌سازد به شیوه‌ای فکر و عمل کند که به عقایدش نزدیک‌تر است؛ به زبان ساده تر اعتماد به نفس او را تقویت می‌کند.

یک مدیتیشن ساده

این تکنیک بسیار ساده بوده و باعث پاسخ آرام بخش خوبى در بدن خواهد شد . سعى کنید این روش را بصورت منظم به عنوان یکى از برنامه هاى دراز مدت خود قرار داده و به مدت ٢٠-١٠ دقیقه هر روزدر زمان مشخصى ترجیحاً قبل از صبحانه انجام دهید یک نقطه آرام را انتخاب کنید ، بطوریکه توسط مردم و یا تلفن تمرکزتان بهم نخورد

بطور آرام در این نقطه و در وضعیت بسیار راحت بنشیند

هر گونه عامل مزاحمت آمیز را در طول زمانى که نشسته اید از خود دور سازید

خود را ملزم سازید که در این زمان مشخص این اعمال را انجام دهید

یک لغت یا یک جمله کوتاه که در خانواده شما ریشه دارد و یا با اعتقادات شما هماهنگى دارد انتخاب نمایید

چشمان خود را ببندید، این به تمرکز شما کمک مى کند

عضلات خود را به ترتیب از سر به پا آرام و ریلکس کنید . این اعمال رشته ارتباطات یک فکر مغشوش و مشوش را با عضلات قطع مى کند

نفس عمیقى بکشید . سعى کنید افکار مشوش را با بازدم خود بیرون نمایید

سعى کنید در تنفسهاى عمیق عضلات تک تک بدنتان را شل و آرام سازید

اینکار را به ترتیب از گردن ، چانه ها ، چشمها ، شانه ها و بازوها و دستها و عضلات قفسه سینه ، پشت بدن ، کمر ، شکم و لگن و باسن و پاها انجام دهید

در ضمن تنفس آرام ، لغت مخصوص را تکرار نمایید و یک بازدم عمیق انجام دهید

یک رفتار منفعل را در پیش گیرید. از اینکه چقدر بهبود پیدا مى کنید اصلاً نگران نباشید و هر زمان که افکار نگران کننده به شما هجوم آورد مرتب کلمه خوب و ی را تکرار کنید

این اعمال را براى ٢٠-١٠ دقیقه انجام دهید . ممکن است چشمان خود را باز کنید و زمان را کنترل نمایید، ولى هرگز از ساعت زنگ دار استفاده نکنید

پـس از اتـمام وقت یک تا دو دقیقه در حالت چشم باز و چشم بسته بنشینید ، ولى هرگز به مدت یک تا دو دقیقه پس از مدیتیشن نایستید

این اعمال را براى ٢ بار در روز برنامه ریزى کنید

مدیتیشن در هنگام پیاده روى

بر طبق گفته هاى دکتر جان – کابات زین ، مدیر گروه کنترل استرس در دانشگاه پزشکى ماساچوست ، یک راه عملى براى بوجود آوردن هوشیارى در زندگى روزمره انجام اعمال مدیتیشن در هنگام پیاده روى است

انجام این ورزش با تمرکز در هر بارى که پا زمین را لمس مى کند شروع مى شود و با تمرکز خیره شدن چشمها در نقطه اى مقابل چشمها ادامه مى یابد

این روش باید همراه با بیرون ریختن افکار به محیط در هنگام قدم زدن در هر بارى که پا زمین را احساس کرد انجام گیرد

در این روش شخص مدیتیت کننده باید به چیزى فکر نکند و همواره سعى کند که افکار خود را همراه با هر قدم زدن به بیرون تخلیه نماید . این اعمال مى تواند دو بار در روز هر بار به مدت ٢٠ دقیقه اجرا گردد

طبقه بندی مدیتیشن

١- مدیتیشن تمرکزى Meditation Concentratiun

٢- مدیتیشن تفکرى Mindfullness Meditation

١- مدیتیشن تمرکزى

این عمل دقیقاً شبیه زوم عدسى در دوربین عکاسى مى باشد. در عکاسى ما روى یک تصویر “زوم” مى کنیم، به همین شیوه در مدیتیشن روى یک تصویر ، صدا و یا تنفس تمرکز مى کنیم

آسانترین و ساده ترین روش براى این نوع مدیتیشن آن است که بطور آرام بنشینیم و روى تنفس خود دقت کنیم

بطور کلى اجراکنندگان یوگا و مدیتیشن عقیده دارند که یک ارتباط مستقیم بین ریتم تنفس و فکر شخص وجود دارد . براى مثال هنگامى که یک شخص عصبى ،‌ وحشتزده و مضطرب است تنفس شخص کوتاه و سریع مى شود. از طرف دیگر، هنگامى که فکر آرام است، تنفس منظم و عمیق است

نتیجتاً تمرکز روى تنفس آنرا آرام و عمیق تر مى سازد و باعث آرام بخشى فکر مى شود

٢- مدیتیشن تفکرى

این نوع از مدیتیشن ، با افزایش دقت روى حواس همراه است

در این روش بدون لزوم به فکر کردن ،اطلاعات دریافتى از حواس پنجگانه و افکار ناراحت کننده دیگر از جلوى ذهن انسان رژه مى روند و شخص در حالیکه آرام نشسته است ، بدون انجام فعالیت خاصى، شاهد این رژه و تخلیه فشارها وارده به ذهن و حواس پنجگانه خود خواهد بود